THƯƠNG HÀN MẶC TỬ NHƯNG MỘNG CẦM LẠI TRAO CUỘC ĐỜI MÌNH CHO VỊ ĐẠI GIA GIÀU NỨC TIẾNG Ở PHAN THIẾT…

Không nhiều người biết rằng phía sau mối tình nổi tiếng giữa thi sĩ Hàn Mặc Tử và nữ sĩ Mộng Cầm lại còn có bóng dáng của một người đàn ông đặc biệt.

Đó là ông Hồ Lộng Địch, một doanh nhân tài năng, một trí thức giàu nghị lực và cũng là người đã dành gần trọn cuộc đời mình để góp phần tạo nên diện mạo của Phan Thiết nửa đầu thế kỷ 20.

Nhắc đến bà Mộng Cầm, người ta thường nhớ đến những vần thơ buồn của Hàn Mặc Tử, nhớ đến câu chuyện tình dang dở đầy day dứt.

Nhưng ít ai biết rằng người phụ nữ tài hoa ấy về sau đã chọn gắn bó cuộc đời mình với một người đàn ông không làm thơ, không nổi danh văn chương, nhưng lại có trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách khiến nhiều người kính trọng.

Người đó chính là ông Hồ Lộng Địch.

Ông Hồ Lộng Địch sinh năm 1907 tại vùng cuối dòng sông Thạch Hãn thuộc huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Gia đình ông đông anh chị em, cha từng làm quan huyện và là người học rộng hiểu cao. Từ nhỏ, ông Địch đã được giáo dục rất nghiêm khắc về đạo đức, ý chí và tinh thần hiếu học. Người dân trong làng kể lại rằng cậu bé Địch khi mới vài tuổi đã nổi tiếng thông minh, lanh lợi, thường nghĩ ra nhiều trò chơi thú vị khiến bạn bè yêu quý.

Thấy cậu học trò sáng dạ khác thường, ông giáo làng từng khuyên gia đình nên cho ông theo con đường học hành để sau này giúp ích cho xã hội. Sau khi học xong tiểu học ở Quảng Trị, ông thi đậu vào Trường Quốc học Huế, nơi đào tạo nhiều nhân tài nổi tiếng thời bấy giờ.

Thế nhưng cuộc đời không trải hoa hồng với chàng trai xứ Quảng ấy. Khi ông đang học thì cha mất. Gia đình vốn không khá giả nhanh chóng rơi vào cảnh khó khăn. Các anh của ông phải chật vật làm lụng để nuôi em tiếp tục học tập.

Chính quãng thời gian ấy đã hun đúc trong ông tính cách kiên cường, biết tự lập và không ngại gian khó.

Sau khi hoàn thành chương trình ở Quốc học Huế, Hồ Lộng Địch quyết định vào Sài Gòn lập nghiệp.

Với vốn tiếng Pháp giỏi và học lực tốt, ông được nhận vào làm tại bệnh viện Grall, tức bệnh viện Đồn Đất, nay là Bệnh viện Nhi đồng 2 TP.HCM.

Công việc tại đây mở ra cho ông cánh cửa bước vào thế giới khoa học và y học hiện đại.

Một nhân viên phòng thí nghiệm người Pháp vì quý mến chàng thanh niên Việt Nam chăm chỉ và cầu tiến nên đã tận tình hướng dẫn ông những kiến thức chuyên môn về xét nghiệm sinh hóa. Nhờ sự thông minh và ham học hỏi, chỉ sau thời gian ngắn, Hồ Lộng Địch đã trở thành một nhân viên phòng thí nghiệm có tay nghề cao.

Không lâu sau, ông thi đậu vào ngạch nhân viên phòng thí nghiệm vật thực của Viện Pasteur Sài Gòn – một vị trí khoa học danh giá bậc nhất thời ấy.

Đáng chú ý, trong phòng thí nghiệm khi đó, ông là người Việt Nam duy nhất làm việc cùng các chuyên gia Pháp.

Con đường tương lai của Hồ Lộng Địch tưởng như đã rộng mở. Viện Pasteur đánh giá rất cao chuyên môn của ông, thậm chí còn dự định cấp học bổng đưa ông sang Pháp học tập nâng cao.

Nhưng đúng lúc ấy, biến cố gia đình lại xảy ra.

Năm 1932, người anh trai thứ hai của ông tại Phan Thiết gặp tai nạn, sức khỏe suy giảm nghiêm trọng. Thương anh, thương các cháu còn nhỏ, Hồ Lộng Địch quyết định từ bỏ công việc mà nhiều người ao ước để về Phan Thiết chăm sóc gia đình.

Dù phía Viện Pasteur nhiều lần giữ lại bằng cách tăng lương và hứa cho đi du học, ông vẫn chọn gia đình thay vì danh vọng. Chuyến tàu cuối năm từ Sài Gòn ra Phan Thiết năm ấy đã đưa theo một thanh niên chỉ mang theo chiếc va li nhỏ cùng ý chí quyết tâm gây dựng cuộc đời nơi đất khách.

Những ngày đầu tại Phan Thiết, ông làm đủ nghề để mưu sinh. Nhưng với đầu óc nhanh nhạy và khả năng quan sát hơn người, ông sớm nhận ra tiềm năng phát triển của vùng đất ven biển này. Khi Phan Thiết bước vào giai đoạn mở mang đô thị, xây dựng đường sá và phố xá, Hồ Lộng Địch tự học nghề thầu khoán rồi nhanh chóng nổi lên như một nhà thầu xây dựng có uy tín.

Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục mở xưởng cưa và sản xuất đồ gỗ nội thất. Nhờ khả năng giao tiếp tiếng Pháp lưu loát cùng sự uy tín trong công việc, ông liên tục trúng các hợp đồng lớn với người Pháp. Một trong những thương vụ nổi tiếng nhất là cung cấp toàn bộ nội thất cho khu nghỉ dưỡng 23 căn ở biển Thương Chánh.

Từ đây, tên tuổi Hồ Lộng Địch trở nên nổi tiếng khắp Phan Thiết.

Giai đoạn từ 1930 đến 1945, ông được xem là một trong những nhà thầu xây dựng và chủ xưởng nội thất lớn nhất vùng Bình Thuận.

Sản phẩm gỗ của ông không chỉ bán tại Phan Thiết mà còn chuyển đi Nha Trang, Đà Nẵng, Sài Gòn và nhiều tỉnh Nam Kỳ.

Năm 1942, ông kết hôn với bà Huỳnh Thị Nghệ, tức nữ sĩ Mộng Cầm.

Cuộc hôn nhân ấy khiến nhiều người bất ngờ bởi trước đó Mộng Cầm từng gắn liền với tên tuổi Hàn Mặc Tử. Nhưng chính bà cũng từng thừa nhận rằng ở Hồ Lộng Địch, bà nhìn thấy sự điềm đạm, trí tuệ và một bờ vai đủ vững vàng để nương tựa.

Ông Địch không phải thi sĩ nổi tiếng, nhưng lại là người hiểu và trân trọng tâm hồn của Mộng Cầm.

Hai người sống cùng nhau và có bốn người con, ba gái một trai. Ngôi nhà tại số 394 Trần Hưng Đạo, Phan Thiết – nơi gia đình họ từng sinh sống – về sau được nhiều người quen gọi là “nhà bà Mộng Cầm”.

Không chỉ thành công trong lĩnh vực xây dựng và nội thất, Hồ Lộng Địch còn góp phần quan trọng vào sự phát triển ngành nước mắm Phan Thiết. Khi nghề làm nước mắm bước vào giai đoạn phát triển mạnh, chính quyền yêu cầu tất cả sản phẩm trước khi bán ra thị trường phải được kiểm định chất lượng nghiêm ngặt.

Nhờ từng làm việc tại Viện Pasteur Sài Gòn, ông được cấp phép mở phòng thí nghiệm kiểm định nước mắm tư nhân đầu tiên tại Bình Thuận. Đây được xem là phòng xét nghiệm uy tín nhất Phan Thiết thời bấy giờ.

Nhiều cơ sở sản xuất nước mắm nổi tiếng từ Bình Thuận, Quảng Ngãi, Nam Ô cho đến Phú Quốc đều gửi mẫu tới để ông kiểm nghiệm và cấp giấy chứng nhận chất lượng. Uy tín của Hồ Lộng Địch lớn đến mức sau này ông còn được tín nhiệm bầu làm giám đốc các phòng thí nghiệm nước mắm tại Bình Thuận.

Con gái thứ hai của ông từng kể rằng chính bà Mộng Cầm cũng tham gia phụ chồng trong công việc kiểm nghiệm nước mắm. Điều đó cho thấy phía sau người đàn ông tài năng ấy luôn có một người vợ đồng hành thấu hiểu và sẻ chia.

Ông Hồ Lộng Địch qua đời năm 1973, hưởng thọ 66 tuổi và được an táng tại Phan Thiết – vùng đất đã trở thành quê hương thứ hai của ông.

Ngày nay, nhắc tới Mộng Cầm, nhiều người vẫn nhớ về Hàn Mặc Tử với những câu thơ buồn đầy ám ảnh. Nhưng với những người cao niên ở Phan Thiết, cái tên Hồ Lộng Địch lại được nhắc đến bằng sự kính trọng dành cho một trí thức tài năng, một doanh nhân có tâm và là người góp phần không nhỏ vào sự phát triển của vùng đất này suốt nhiều thập niên.

Cuộc đời của ông là câu chuyện đẹp về nghị lực vươn lên từ nghèo khó, về lòng hiếu nghĩa với gia đình, về sự nhạy bén của một doanh nhân và cả sự tử tế của một con người sống trọn tình với quê hương thứ hai của mình.

GIAI THOẠI XƯA.

""""""""""""""""""""""""""""""""

Liên Hoa Đào