Bí ẩn hồ nước hồng ở Australia

Không phải màu trắng hay màu xanh thường thấy, màu nước hồ Hillier thu hút khách du lịch bởi sắc hồng hiếm có.

Đẹp mà "độc"

Hồ Hillier được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1802 bởi nhà thám hiểm kiêm họa đồ Matthew Finders.

Hồ nằm trên Đảo Middle, là hòn đảo lớn nhất trong số các hòn đảo trên quần đảo Recherche, Tây Australia. Diện tích của nó khá nhỏ, chiều dài chỉ khoảng 600 mét và chiều rộng không quá 250 mét.

Nếu đứng ở bờ hồ quan sát, bạn sẽ thấy nước chỉ hơi ngả màu hồng nhưng nếu nhìn từ trên cao xuống sẽ thấy rất rõ. Tuy nhiên, không giống như những hồ màu hồng khác trên thế giới, nếu múc nước vào cốc, màu hồng vẫn giữ nguyên.

Từ trên nhìn xuống, hồ Hillier trông như một chiếc bong bóng kẹo cao su được thổi phồng lên. Điều đó đã khiến hồ Hillier trở nên vô cùng đặc biệt.

Khi có ánh nắng mặt trời chiếu vào, mặt hồ càng lung linh, quyến rũ hơn bao giờ hết. (Ảnh: baodanang)

Trước đây, người dân bản địa thường khai thác muối từ hồ nước này nhưng ngày nay nó chỉ được sử dụng cho mục đích du lịch.

Các nhà khoa học từng đau đầu đi tìm lời giải cho màu hồng kỳ lạ của hồ nước này. Đến năm 2015, một nhóm nghiên cứu thuộc dự án Extreme Microbiome Project (XMP) mới tìm ra được câu trả lời chính xác nhất về màu hồng đặc biệt của hồ Hiller. Khi họ thu thập mẫu nước tại hồ và đem phân tích ADN, kết quả hoàn toàn khác với những suy đoán trước đây

Hồ Hillier nằm trên một hòn đảo, bao quanh là đại dương mênh mông. (Ảnh: hoiban)

Không giống như các hồ nước màu hồng trên thế giới như hồ ở Retba và hồ muối ở Vịnh San Francisco, các nhà khoa học vẫn chưa xác định màu hồng của Hillier là do đâu. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học suy đoán rằng, màu hồng của hồ được tạo bởi các loài sinh vật Dunaliella salina và Halobacteria. Giả thuyết khác lại cho là do một loài vi khuẩn màu đỏ trong lớp vỏ muối tạo nên. Màu sắc này cũng không phải là tác phẩm từ ánh sáng mặt trời, bởi người ta đã lấy một thùng nước từ hồ và màu hồng vẫn giữ nguyên dù xê dịch vị trí thùng.

Theo cuộc điều tra gần đây nhất, các nhà nghiên cứu đã xác nhận rằng loại vi khuẩn này cùng nhiều vi khuẩn extremophile khác là nguyên nhân gây nên màu sắc khác thường trong hồ.

Các nhà khoa học mô tả extremophile là một thành phần thú vị nhất và kỳ lạ nhất của hệ sinh thái trên Trái Đất bởi chúng có thể tồn tại ở những nơi rất ít loài khác có thể sống. Những sinh vật này có thể phát triển mạnh trong nhiều môi trường khắc nghiệt, bao gồm cả hồ có nồng độ muối mặn cao như hồ Hillier.

Trong số nhiều vi khuẩn thu thập trong các mẫu hồ Hillier các nhà khoa học cũng tìm thấy thêm các loại vi khuẩn màu đỏ khác bao gồm cả một số loài vi khuẩn cổ và một loại vi khuẩn gọi là Salinibacter ruber.

Nhóm nghiên cứu cũng bất ngờ xác định thấy một vi khuẩn gọi là Dechloromonas aromatica. Chúng rất giỏi trong việc phá vỡ các hợp chất như benzen và toluen, hợp chất này thường được tìm thấy trong các dung môi hóa học.

Hồ nước chuyển hồng là hiện tượng lạ khiến mọi người tò mò (Ảnh: amusingplanet)

Ngoại trừ một vài năm người dân tiến hành khai thác muối ở đây, hòn đảo và hồ nước màu hồng gần như vẫn còn nguyên vẹn. Hồ nước cung cấp cho du khách một điểm tham quan tuyệt vời nhất, đó là kỳ quan thiên nhiên của thế giới.

Ngoài Hillier, trên thế giới còn một số hồ nước màu hồng độc đáo như: Hồ Retba (hay còn gọi là Lac Rose) nằm ở phía Bắc bán đảo Cap Vert, phía Đông Bắc thủ đô Dakar, Senegal. Hồ Salina de Torrevieja và La Salina de La Mata là 2 hồ muối bao quanh Torrevieja, một thành phố ven biển ở Đông Nam Tây Ban Nha. Hồ Dusty Rose nằm ở British Columbia, Canada và có những đặc tính kỳ lạ. Mặc dù hồ không có muối hay tảo, nhưng nước vẫn có màu hồng. Hay Masazirgol (còn gọi là hồ Masazir) là hồ muối ở vùng Qaradag, gần Baku, Azerbaijan.

Bơi không sợ chìm

Được biết, nồng độ muối của nước hồ Hiller rất cao so với nồng độ ở các hồ chứa nước thông thường - một hiện tượng tương tự như ở Biển Chết. Vì lẽ đó, độ đặc của nước hồ là cao hơn so với trọng lượng của cơ thể con người. Nếu có sẩy chân rơi xuống hồ, cơ thể bạn sẽ được "nâng" lên bề mặt mà không lo chìm rồi đuối nước.

Tuy nhiên, việc tham quan hồ Hiller chỉ có thể di chuyển bằng trực thăng hoặc thuyền. Nên nhiều du khách sợ độ cao buộc phải bỏ lỡ cơ hội chiêm ngưỡng cảnh tượng ngoạn mục trên hồ Hiller.

Sưu tầm 

Bộ lạc cho phụ nữ "quan hệ" thoải mái trước khi lấy chồng

   Trong nhiều thế kỷ qua, bộ lạc du mục Tuareg đã đi khắp sa mạc Sahara, sống rải rác từ Libya cho đến Algeria, Niger và Mali của châu Phi, theo trang Every Culture.

Đàn ông của bộ lạc được gọi là “người da xanh của Sahara” bởi thuốc nhuộm từ chiếc khăn đặc biệt của họ thấm vào da mặt, tạo nên thần thái bí ẩn. Nhìn chung, bộ lạc du mục Tuareg gợi hình ảnh hoài cổ và lãng mạn, theo Daily Mail.

Nhưng đằng sau lối sống cổ xưa là nền văn hóa rất “tiến bộ”, thậm chí có thể khiến một số người phương Tây đỏ mặt.

Đàn ông Tuareg phải bịt mặt còn phụ nữ thì không.

Phụ nữ Tuareg, nơi có dân số khoảng 1 triệu người, được phép có nhiều bạn tình, giữ tất cả tài sản sau ly hôn và được tôn kính bởi con rể của họ.

Điều đáng ngạc nhiên hơn là: mặc dù bộ lạc theo đạo Hồi, họ có một số phong tục mà phần lớn người Hồi giáo không chấp nhận. Ví dụ như phụ nữ không phải đội khăn che mặt, đàn ông mới phải làm vậy.

Nhiếp ảnh gia Henrietta Butler, người đã bị cuốn hút bởi bộ lạc Tuareg kể từ khi đi theo họ qua sa mạc vào năm 2001, từng hỏi tại sao phụ nữ không che mặt ở Tuareg. Lời giải thích rất đơn giản.

“Phụ nữ rất xinh đẹp. Chúng tôi muốn nhìn thấy khuôn mặt của họ”, một người Tuareg trả lời Butler.

Phụ nữ quan hệ tình dục thoải mái

Việc phụ nữ để hở mặt chắc chắn không phải điều duy nhất khiến Tuareg khác biệt với cộng đồng Hồi giáo ở Trung Đông hay các nền văn hóa khác trên thế giới.

Trước khi kết hôn, phụ nữ được tự do có bao nhiêu người tình cùng được.

"Họ (gia đình) nhắm mắt giả vờ không biết", Butler giải thích. “Các cô gái trẻ có quyền tự do giống y như các chàng trai”.

Đàn ông Tuareg có thể đi đến lều của cô gái trẻ, lẻn vào trong khi con lạc đà của anh ta đứng lặng lẽ chờ bên ngoài.

Trước khi kết hôn, phụ nữ được tự do có bao nhiêu người tình cùng được.

Trong lều, họ sẽ qua đêm với nhau trong khi gia đình của cô gái (cũng sống trong chiếc lều lớn có nhiều không gian riêng) giả vờ không để ý.

Nếu cô gái muốn chào đón người đàn ông khác vào lều trong ngày hôm sau, cô ấy hoàn toàn có thể làm vậy mà không bị phán xét.

Tuy nhiên, Tuareg cũng có một số quy định mà không ai dám phá vỡ. Sự riêng tư là điều quan trọng đối với bộ lạc cổ xưa này. Đàn ông luôn phải rời lều của người phụ nữ trước khi mặt trời mọc.

“Người Tuareg rất kín đáo. Tất cả mọi thứ được thực hiện với sự kín đáo và tôn trọng tối đa”, Butler nói.

Nhờ có phong tục thoáng về tình dục, các cô gái thường kết hôn muộn hơn so với những người ở bộ lạc có phong tục khắt khe. Ít có cô gái nào ở Tuareg kết hôn ở tuổi 20.

Để thể hiện tình cảm với cô gái, đàn ông Tuareg, nơi có ngôn ngữ riêng, thường làm thơ. Đổi lại, các cô gái cũng viết thơ để gửi cho người mình yêu.

“Phụ nữ cũng làm thơ để ca ngợi người đàn ông”, Butler nói. “Có sự lãng mạn và thần tượng ở đây”.

Dân số của người Tuareg hiện là khoảng 1 triệu người.

Phụ nữ nắm quyền

Khác với nhiều nền văn hóa khác, phụ nữ Tureg không mất đi quyền lực sau khi kết hôn.

Du khách đến trại du mục của Tuarag thường sẽ đánh giá thấp sức mạnh của phụ nữ trong lều, nghĩ rằng nhiệm vụ duy nhất của họ là nấu nướng và chăm sóc con cái.

Nhưng thực tế, phụ nữ sở hữu toàn bộ lều và động vật – nguồn tài nguyên vô giá cho người Tuareg ở giữa sa mạc Sahara.

Nhà báo Peter Gwin cho biết một người du mục từng nói với ông: “Vật nuôi là tất cả mọi thứ của người Tuareg. Chúng tôi uống sữa, ăn thịt, sử dụng da của chúng và bán chúng. Khi con vật chết, người Tuareg chết”.

Ở Tuareg, nhiều cuộc hôn nhân kết thúc trong ly dị. Và khi điều đó xảy ra, người vợ được giữ cả vật nuôi và lều. Hơn nữa, vợ cũng thường là người quyết định ly dị.

Sau khi ly dị, người vợ được giữ cả vật nuôi, lều và con cái.

Các cặp đôi Tuareg có thỏa thuận rõ ràng trước hôn nhân. Trong thực tế, đàn ông buộc phải về nhà mẹ đẻ sau ly hôn, chỉ mang lạc đà về. Trong khi đó, người vợ sở hữu mọi thứ cô ta mang đến cuộc hôn nhân này, bao gồm con cái.

Lều của người mẹ “là gốc rễ của cộng đồng”, là nơi mọi người trở về khi gặp chuyện, Bulter giải thích.

Ly hôn không bao giờ là chuyện đáng xấu hổ ở Tuareg. Các gia đình thường tổ chức cho con gái bữa tiệc để mọi người biết rằng cô đã trở về trạng thái độc thân.

Tuy nhiên, đây không phải là xã hội mẫu hệ, nơi phụ nữ chịu trách nhiệm cho mọi việc.

Butler giải thích đàn ông vẫn là người “ngồi xuống và nói chuyện chính trị”. Phụ nữ có thể là chuyên gia tư vấn. Họ thường được con trai hoặc chồng hỏi ý kiến và lặng lẽ “giật dây đằng sau”.

Ý kiến của phụ nữ rất được tôn trọng ở Tuareg.

Có một truyền thống chắc chắn còn lạ hơn nhiều: đàn ông không được phép ăn trước mặt phụ nữ lớn tuổi trong gia đình hoặc người mà anh ta không quan hệ tình dục, đặc biệt là mẹ vợ.

"Tôi không nhận ra điều này cho đến khi ăn tối với một phụ nữ Tuareg và con rể của bà ấy", Butler nhớ lại. “Chúng tôi đều ngồi xuống ăn tối và người đàn ông quay lưng lại. Bà ấy nói người đàn ông tội nghiệp đang rất sợ hãi vì phải ăn cùng mẹ vợ”.

Gìn giữ bản sắc

Ngày nay đang có một số sự thay đổi văn hóa ở bộ lạc Tuareg. Nữ nhiếp ảnh Butler nhận thấy ngày càng nhiều phụ nữ đội khăn che mặt. Họ nói họ đeo khăn vì thời trang, không phải vì tôn giáo. Tuy nhiên, Butler không hoàn toàn tin.

Andy Morgan, quản lý nhóm nhạc người Tuareg có tên Tinariwen, từng nói vào năm 2013 rằng một số người Tuareg coi “văn hóa của họ lạc hậu và không liên quan với thế giới hiện đại”.

“Họ muốn người Tuareg học tiếng Ả Rập hay ngôn ngữ của cộng đồng Hồi giáo rộng lớn hơn... Họ cho rằng một số khía cạnh của văn hóa Tuareg, đặc biệt là âm nhạc và khiêu vũ, là thô tục và phản tôn giáo. Họ phản đối sự tự do và quyền lực xã hội của phụ nữ Tuareg”, Morgan nói.

Người Tuareg rất tự hào với các phong tục tập quán của mình.

Nhưng vẫn có hy vọng rằng Tuareg, bộ lạc đã tồn tại trong hơn 1.000 năm qua, sẽ gìn giữ truyền thống khác biệt của họ.

Nhìn chung, người Tuareg vẫn tin rằng văn hóa của họ thích hợp hơn cả.

"Họ nghĩ rằng họ vượt trội hơn các chủng tộc khác", Butler nói. “Họ rất tự hào. Họ chắc chắn coi bản thân vượt trội hơn chúng ta. Có lẽ họ thấy những nền văn hóa khác hơi ngu ngốc và nguyên thủy”.

Sưu tầm  

Hãn huyết mã hay hãn huyết câu, huyền thoại hay sự thật

 Thời trẻ, khi đọc sách tới đoạn nói về con ngựa gọi là thiên mã ở Trung Hoa khi phi nước đại (gallopping) mồ hôi ngựa tuôn ra lẫn máu (Hãn= mồ hôi, Huyết = máu, Mã hay Câu= ngựa) thì tôi nghĩ đó là huyền thoại có nghĩa là không có thật (ngày nay các ông dốt chữ trên các báo ở VN chuyện gì cũng gọi là huyền thoại, như ông Pelé. danh thủ đá banh có thật, ông vô địch xe đua có thật v,v,,,đều được gắn cho nhãn hiệu huyền thoại, các ngài nói mà không hiểu mình nói cái gì). 

Còn chuyện con đà điểu chui đầu xuống cát khi sợ là không có thật, đấy mới là huyền thoại.

Trở lại chuyện con ngựa mồ hôi trộn máu, tôi đã xin phép học giả TS Nguyễn Duy Chính để trích một đoạn trong quyển: “Vó ngựa và cánh cung”, trang 17- 18 của ông:

„Khi Hán Võ Đế lên ngôi đã đem đại quân ra đánh Hung Nô, đuổi được họ về sa mạc Gobi nhưng cũng bị tổn thất nặng nề, có trận chết sạch cả chục vạn quân, Võ Đế lại sai người đi tìm mua các giống thiên mã và năm 138 trước TL đã sai Trương Khiên đi sứ mưu tính liên minh với nước Đại Nhục Chi (Yuezhi) để chống lại Hung Nô. Trương Khiên đã vượt hơn 3,000 km, mất khoảng 12 năm và có lúc đã bị Hung Nô cầm tù nhưng sau cùng cũng tới đích, nay là khoảng Afghanistan nhưng Võ Đế đã không còn tha thiết với chuyện này nữa. Dẫu sao, Trương Khiên đã đem về nhiều tin tức thu thập được trong chuyến viễn hành, đặc biệt là về giống „hãn huyết mã „của vùng Ferghana (người Trung Hoa gọi là Đại Uyển) ở Trung Á (Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgyzstan). Giống ngựa bị một loại ký sinh có tên là Parofiliaria multipupillosa khiến cho khi chaỵ nhanh mồ hôi toát ra có trộn lẫn máu. Theo mô tả, giống ngựa này chính là tổ tiên của giống Turanian và Akhal Teke ngày nay.

So sánh với những giống ngựa mà Trung Hoa có thời kỳ đó, giống ngựa Ferghana cao to hơn nhiều. Chính vì thế, một mặt Võ Đế muốn có những ngựa tốt dùng trong quân đội, mặt khác lại đi tìm thiên mã, thần mã mong được cưỡi lên núi Côn Lôn là nơi thần tiên cư ngụ ngõ hầu trường sinh bất tử. Ông sai đại tướng Lý Quảng Lợi đem 6.000 kỵ binh, 20.000 lính sang cướp ngựa. Tuy nhiên, chiến dịch này không thành công và chiến sĩ nhà Hán chết gần hết. Ba năm sau, ông lại sai Lý Quảng Lợi đem 60.000 quân với 30.000 con ngựa, dẫn theo một đoàn gia súc 100.000 con để làm thực phẩm. Lần này họ Lý đem về được 50 con Hãn huyết mã và khoảng 1.000 con ngựa giống khác

Cũng trong chiến dịch đánh Ferghana, Trương Khiên đã đi qua nước Ô Tôn (Wusun) là nơi cũng có nhiều ngựa tốt, lai giống giữa ngựa Ferghana với ngựa Mông Cổ. Nhà Hán sụp đổ đưa đến việc người Tiên Ti (Xianbei) xâm lăng, chiếm lấy miền bắc Trung Hoa. Người Tiên Ti cũng là một tộc Hung Nô thuộc sắc tộc Đột Quyết (Turk) rất thiện thuật ky. mã, đã xây dựng được một quốc gia hùng mạnh trên lưng ngựa.

Ở đoạn văn trên, xin nói rõ về hai điểm:

1/ Ferghana mà người TH gọi là Đại Uyển là một thành phố ở phía đông nước Ouzbekistan, thuộc Trung Á, để dể định vị trí, nó ở phía bắc Afghanistan.

2/ Con kí sinh tên là: Parafilaria Multipapillosa chứ không phải là Parofiliaria Multipupillosa.

Có 2 giả thuyết giải thích vì sao có sự xuất huyết khi con ngựa Ferghana phi nước đại

Theo GS về Trung Hoa học Victor Mair:

1/ Các vi mạch dưới da vỡ ra khi ngựa phi nước đại.

2/ Hoặc do các con kí sinh dạng ống (nematode) Parafilaria Multipapillosa tạo nên các u nhỏ rồi loét da mà chảy máu, không biết thuyết nào đúng. Nếu ngựa bị nhiễm con kí sinh này thì trị bằng IVERMECTIN , ngày nay được nhắc đến nhiều vì có tin đồn là thuốc chữa được covid 19?! nhưng FDA không chấp nhận.

Vậy thì Hãn Huyết Mã là con ngựa có thật, tồn tại cho đến ngày nay, là ngựa Akhal Téké. gốc từ Turmenistan, là biểu tượng của quốc gia này. tên nó do tên ốc đảo Akhal,thuộc bộ tộc Teke là địa danh và tên tộc người cư ngụ tại đây. Được coi là loài ngựa quí hiếm nhất thế giới, tốc độ chạy cực nhanh, khả năng chịu đựng dẻo dai, được thuần hoá khoảng 3.000 năm trước, nhập vào TH nhiều lần nhưng không sống được.

Có 12 đặc điểm về hình dạng:

3 thứ dài: cổ dài, tai dài, chân trước dài

3 thứ ngắn: lưng ngắn, xương đuôi ngắn, chân sau ngắn.

3 thứ rộng: trán rộng, ngực rộng, mông đùi rộng.

3 thứ thanh: da thanh, mắt thanh, móng thanh.

Hai bên hông sườn không thịt. Xin xem hình đinh kèm ở trên

Có một bức tượng đồng thau đời Đông Hán, đào được trong một phần mộ, gọi là thiên mã, Gansu Flying horse nay được lấy làm biểu tượng cho ngành du lịch TH, tạc hình một con ngựa , cái móng chân sau bên mặt đạp lên một con chim én đang bay, nên tượng được gọi là mã đạp phi yến. Các ông Tàu thì trí tưởng tượng vô cùng phong phú, dùng hình ảnh hết sức tài tình. Chữ phi mã này được một ông tổng trưởng kinh tế thời VNCH lúc vật giá leo thang hết mức ông dùng chữ lạm phát phi mã thật là hay.

Nhưng nếu nhìn kỹ tượng mã đạp phi yến, thì không đúng 12 tiêu chuẩn của con ngựa Akhal Teke, vì nó mập lù, bị bịnh béo phì, tròn trịa, có lẽ dựa theo tiêu chuẩn đẹp của đời Hán Đường,mập chảy mỡ mới là đẹp như Dương Quý Phi, hoặc điêu khắc gia thời đó chưa bao giờ được thấy con ngựa Akhal Teke bằng xương bằng thịt.

Nhân đây, xin nói về chuyện một ông tỷ phú TH tên Chen Zifeng, đã bỏ ra 312M đô la US để mua và nhân giống ngựa Akhal Teke của Turkmenistan, đem về trại ngựa của ông ở Urumqui Tân Cương từ năm 2009 tới nay vị tỉ phú này có 300 Hãn huyết Mã, mục tiêu ông nhắm là 1.000 con trong vòng 8 năm tới. Cho tới nay, trên toàn thế giới chỉ có 8.000 HHM. Trên thế giới, trừ các con ngựa đã đoạt giải Derby Kentucky USA, Hãn Huyết Mã là con ngựa đắt giá nhất.

Tăng Quốc Kiệt

Nói chuyện Già

Ngày xưa, khi gã còn trẻ, ai nói đúng sai gì, gã cũng tìm cách phản bác. Bây giờ già rồi, kinh nghiệm đầy mình, nhìn thấy cuộc đời muôn mặt, gã trở nên dễ dãi hơn, ai nói gì cũng… gật, ai nói gì cũng thấy có lý... 
Gã nói: “Ấy là dấu hiệu đã về già”.
Rồi gã lại lẩn thẩn suy nghĩ: “Bao nhiêu tuổi mới gọi là già nhỉ?”

 Hồi gã mới 14,15 tuổi, thấy các chị hàng xóm 18, đôi mươi, gã cứ nghĩ là những bà cô thuộc loại già khú đế! Bây giờ, gần 60 tuổi, nhìn các bà 50 tuổi gã lại cho là trẻ, nhìn các mẹ bốn chục, gã cho là con nít ranh! Thế thì, bao nhiêu tuổi mới gọi là già?!!!

Ở xóm trên có bà cụ tuổi 90, chiều qua, than vãn với gã: “Giờ tôi còn khỏe, mai mốt già rồi chẳng biết nương dựa vào ai!”
90 tuổi mà còn nói: “…mai mốt già rồi…”. Thế thì, bao nhiêu tuổi mới gọi là già?!!!

 Mỗi sáng đứng trước gương, thấy trán mình cao hơn, đừng tưởng mình sắp trở thành người thông thái, mà phải biết đó là chứng rụng tóc, đó là dấu hiệu của tuổi già… Nếu mình thấy thiên hạ dường như trẻ lại, thì chính là mình đang già đi.

Những lúc khề khà bên chén rượu với mấy ông bạn đồng liêu, gã nói: Khi về già thì tai điếc đặc, nghe nhạc cứ như “đàn gảy tai trâu”. Nhưng có cái lợi là ai chê bai, trách móc, thậm chí chửi bới, mình cũng chẳng nghe. Họ nói, họ nghe.
Khi về già, mắt kém, đọc sách báo một lúc, chữ cứ nhòe đi, nghĩ cũng bực nhưng lại có thời gian đi tản bộ quanh làng ngắm cảnh thiên nhiên.
Khi về già, đầu óc không còn minh mẫn nữa, nói trước, quên sau. Cũng hay, bởi nhiều thứ đang cần vứt bỏ bớt đi cho tâm hồn thanh thản, nhẹ nhàng, giữ lại cũng chẳng sinh ích lợi gì mà khiến mình cứ phải suy nghĩ vẩn vơ.
Khi về già, chân tay trở nên lóng cóng, ăn uống không được gọn gàng, thức ăn rơi vãi ra ngoài, dính cả lên râu, lên mép. Gã nhớ đến câu chuyện đứa bé đẽo máng gỗ để dành cho cha mẹ lúc về già có cái mà dùng, thật là chí lý.
Khi về già, ăn uống thứ gì cũng phải kiêng khem. Kiêng mặn, kiêng ngọt, kiêng chất béo, kiêng thuốc lá, kiêng rượu,...

 Riêng gã, kiêng gì cũng được, nhất định không kiêng rượu. Đi khám bệnh, cố nèo cho được thang thuốc bắc về ngâm rượu. Bữa cơm nào cũng phải có tí rượu. Chán rượu, có nghĩa là sức khỏe có vấn đề.
Gã quan niệm, kiêng cũng chết mà không kiêng cũng chết. Chết là quy luật của tạo hóa. Chết là một phần tất yếu của cuộc sống, nếu như không muốn nói đó là một kinh nghiệm kỳ thú mà mỗi chúng ta chỉ được trải nghiệm một lần duy nhất trên đời...   

    Ai rồi cũng sẽ chết, kẻ chết già người chết trẻ. Người già chết, chúng ta mừng cho họ vì họ thoát khỏi hệ lụy trần gian, không còn là gánh nặng cho con cháu. Người trẻ chết, chúng ta cũng mừng cho họ vì họ không còn phải bận tâm công ăn việc làm, cơm áo gạo tiền, khỏi lo nhà cửa, khỏi lo yêu thương, giận hờn, ghen ghét, khỏi lo…

 Khi về già, sức khỏe là vốn quý. Nhưng nếu không hề đau ốm, thì cũng rất nhàm chán, không cảm nhận hết được cái vốn quý ấy. Theo kinh nghiệm của gã, thỉnh thoảng nên ốm một trận. Nhẹ thì chỉ cần bảo vợ con cho ăn bánh đúc mắm tôm, đấm lưng, cạo gió, nấu nồi nước xông. Xông xong rồi lau người cho khô, lên giường ngủ một giấc. Sáng mai thức dậy thấy đời tươi phơi phới!!! Nếu bệnh nặng, phải đi nằm bệnh viện thì chớ vội nản lòng. Ngoài vợ con cháu chắt chạy ra chạy vào chăm sóc, thể nào cũng có một vài ông bạn cố tri tìm đến an ủi, thăm nom. Thế chẳng phải là hạnh phúc lắm ru?!

 Nói thế thôi, khỏe mạnh thì vẫn hơn. Sáng sáng, ra đường đi bộ cho giãn gân cốt, hít thở khí trời trong lành, mà suy ngẫm về cuộc đời đã cho mình nhiều may mắn, mà tạ ơn Trời Đất. Có một hôm, vô tình, không hẹn mà gặp, gã đi bộ cùng với bà hàng xóm. Chẳng biết bà nghĩ gì, nhưng gã thấy bà vui, gã cũng vui. Bà kể chuyện huyên thuyên, đủ mọi thứ trên đời, chẳng đâu vào đâu. Lúc chia tay, gã cảm thấy có một chút lưu luyến, bà ấy cũng vậy. Gã cảm thấy yêu đời hơn.

 Gã cảm thấy yêu đời hơn, thế nên, gã đi nhuộm tóc. Tối hôm sau, gã rủ vợ đi ăn cơm tiệm. Chưa kịp yên vị, bà chủ tiệm hỏi: “Hai chị em dùng gì?”. Gã bực lắm. Hồi trẻ, chắc chắn sẽ to chuyện. Bây giờ già rồi, lão tự nhủ: “Một câu nhịn, chín câu lành”.

Già rồi, nhịn riết cũng quen. Nhiều người già tự đặt cho mình một quy luật để sống, răm rắp tuân theo, sáng trưa chiều tối… Gã nghĩ, thế cũng tốt nhưng khắt khe với bản thân mình quá thì cũng không nên. Không nên để tâm bực bội những chuyện vu vơ. Không nên tranh luận chuyện thiên hạ làm chi để hao mòn sinh lực, tổn hại tình thân hữu. Đánh cờ cũng vậy, đánh cờ là để giải trí, không nhất thiết phải thắng, thắng chưa chắc đã lợi, thua không hẳn là thiệt.

 Già rồi, khi bị chê bai, gã cười, không buồn, không oán trách. 

Già rồi, nghe thiên hạ khoe khoang, gã cứ giả vờ tin như thật. Gã chẳng mất gì mà làm cho thiên hạ sướng, lên tận mây xanh.
Già rồi, còn làm được gì giúp ích cho đời, cho gia đình, cho bản thân mình thì cố gắng mà làm. Đừng nuôi mộng ước cao xa để rồi đến chết vẫn không thực hiện nổi. Hôm trước gã đi thăm ông nhà văn sắp chết vì ung thư. Nằm thoi thóp trên giường bệnh mà cứ thở vắn than dài do tác phẩm để đời, ấp ủ bấy lâu nay, vẫn chưa viết được chữ nào!
Già rồi, thỉnh thoảng gặp gỡ bạn bè, lếu láo vài ba chung rượu, ôn lại buồn vui sự đời, đó là hạnh phúc. Già rồi, còn gặp nhau được ngày nào biết ngày đó, nên phải trân trọng, yêu quý.
Già rồi, ai nói đúng sai gì, kệ họ. Cuộc đời muôn mặt, nên ai nói gì cũng có cái lý của riêng họ. Gã chỉ biết lắng nghe và cảm nhận.

 Hôm nay, ngày đầu tháng , gã cầu chúc mọi người “già” thêm một tí, “lẩn thẩn” thêm một tí, “dở hơi” thêm một tí để tuổi già vui thêm một tí, để cuộc đời tươi thêm một tí và để thiên hạ “sướng” thêm một tí, “sướng” lên tận trời cao, ấy chứ lỵ....!

Sưu tầm

Tuổi già đến một cách âm thầm

Ba tôi có một nguyên tắc, giữ hơn năm mươi năm nay rồi:

“Ai đang làm việc thì đừng làm phiền họ.”

Ít nhất… là cho đến hai tuần trước.

Tôi tên Julien, 46 tuổi, làm nghề đo đạc công trình. Ngày nào cũng chạy như con thoi: công trường, cuộc hẹn, kẹt xe, hết chỗ này tới chỗ kia.

Sáng hôm đó, điện thoại tôi rung.

Màn hình hiện: Papa.

Ba tôi là kiểu người của thời xưa. Ông từng làm thợ hồ. Bàn tay to, chai cứng, đầy vết nứt của xi măng, vôi vữa và những năm tháng làm việc cực nhọc. Với ông, nhờ ai giúp đỡ luôn là một điều gì đó… giống như thua cuộc.

Tôi bắt máy ngay.

— “Ba hả? Ba có sao không?”

Im lặng.

Một khoảng im lặng nặng nề.

Rồi ông nói, giọng nhỏ hơn bình thường:

— “Julien… ba xin lỗi vì làm phiền. Cái lò sưởi… nó hết nhiên liệu rồi. Ba không nhấc nổi cái bao để đổ vào.”

Một bao nhiên liệu nặng khoảng 15 ký.

Với người đàn ông từng vác hai bao xi măng trên vai cùng lúc, thì 15 ký… lẽ ra chẳng là gì.

Tôi nói:

— “Ba đợi đó, con tới liền.”

— “Không cần đâu. Con làm việc đi.”

— “Con tới liền.”

Tôi đi ngay lập tức.

Khi bước vào nhà, tôi thấy lạnh.

Cái lò sưởi tắt ngấm.

Bên cạnh là cái bao mở dở, hạt nhiên liệu rơi vãi trên sàn.

Ba tôi nói nhỏ:

— “Ba thử ba lần rồi.”

Ông nhìn đôi tay mình.

— “Ba nhấc lên… nhưng tay ba run.”

Ông đưa tay lau mặt.

— “Thật vô lý… Cả đời ba xây nhà cho người ta. Mà giờ thua một cái bao nhựa.”

Trong mắt ông không phải là buồn.

Mà là giận.

Cái giận của một người nhận ra thời gian đang lấy dần sức lực của mình… từng chút một.

Phản xạ đầu tiên của tôi là nói:

— “Để con làm cho.”

Nhưng rồi tôi chợt hiểu… nếu tôi làm hết, thì chẳng khác nào xác nhận nỗi sợ của ông.

Tôi cởi áo khoác.

— “Ba còn nhớ hồi hai cha con mình sửa mái garage không? Lúc đó con không giữ nổi cái xà. Ba nói với con: ‘Không phải lúc nào cũng cần mạnh. Chỉ cần có người cùng làm.’”

Tôi cúi xuống cái bao.

— “Hai cha con mình làm chung.”

Ông đứng im vài giây.

 Rồi ông bước lại.

Ông đặt tay lên cái bao.

Tôi đỡ phía dưới.

— “Một… hai… ba.”

Hai cha con cùng nhấc.

Cái bao trượt vào lò.

Ngọn lửa cháy lại.

Hơi ấm từ từ lan ra khắp phòng.

Ông không ôm tôi.

Ông không phải kiểu người như vậy.

Nhưng ông vỗ nhẹ vào lưng tôi.

— “Ba mừng vì con tới.”

— “Con cũng vậy, ba.”

Hai cha con ngồi uống cà phê trong bếp.

Nói chuyện bóng đá.

Nói chuyện thời tiết.

Nói những chuyện bình thường.

Những chuyện thật ra… rất quan trọng.

Trước khi tôi về, ông đưa tôi một hũ nước sốt ông tự làm.

— “Đem về cho tụi nhỏ.”

Đó là cách ông nói: Ba thương con.

Trên đường về, tôi chợt hiểu một điều.

Cha mẹ mình không già đi trong một ngày.

Họ già đi… âm thầm.

Từng chút một.

Một túi đồ trở nên quá nặng.

Một cái nắp không mở nổi.

Một cái bao không nhấc lên được nữa.

Họ không muốn nhờ mình.

Không phải vì họ không cần.

Mà vì họ sợ trở thành gánh nặng.

Nên nếu một ngày nào đó, họ gọi bạn chỉ vì một chuyện nhỏ xíu…

Một cái bóng đèn.

Một cái remote.

Một cái lò sưởi.

Hãy đi.

Không phải vì cái bóng đèn.

Không phải vì cái lò sưởi.

Mà vì họ cần bạn.

Khi căn bếp vẫn còn sáng đèn.

Khi tiếng cà phê vẫn còn sôi trên bếp.

Khi vẫn còn người nói với bạn:

“Lái xe cẩn thận nha con.”

Vì sẽ có một ngày…

Điện thoại sẽ chẳng reo nữa.

Và ngày đó,

Bạn sẽ đánh đổi mọi thứ

Chỉ để được nghe lại cuộc gọi ấy

Thêm một lần.

 

Posted by GLN  

 

Cơn say “hạnh phúc”

     Đọc để cười hôm nay, vui là chính!

Cơn say “hạnh phúc” 

Jack thức dậy với cơn đau đầu như búa bổ sau bữa tiệc Giáng Sinh của công ty. Bình thường anh không uống nhiều, nhưng tối qua rượu uống vào thấy nhẹ hều nên anh cứ uống mãi… đến mức không nhớ nổi mình về nhà bằng cách nào.

Cố mở mắt ra, Jack thấy trên bàn cạnh giường có hai viên aspirin và một ly nước, bên cạnh còn có một bông hồng đỏ.

Anh ngồi dậy, thấy quần áo của mình được giặt sạch và ủi phẳng đặt ngay ngắn. Nhìn quanh phòng thì mọi thứ gọn gàng, sạch bóng. Cả căn nhà cũng vậy.

Jack uống thuốc, rồi vào phòng tắm. Soi gương thì thấy một con mắt bầm tím to tướng.

Trên góc gương còn có tờ giấy vợ để lại, viết bằng mực đỏ, có hình trái tim và dấu son môi:

“Anh yêu, bữa sáng em để trên bếp. Em đi chợ sớm để tối nấu món anh thích. Em yêu anh!
— Jillian”

Jack lảo đảo xuống bếp. Quả nhiên bữa sáng nóng hổi, cà phê bốc khói và tờ báo sáng đều sẵn trên bàn. Con trai anh đang ngồi ăn.

Jack hỏi:
— Con à… tối qua chuyện gì xảy ra vậy?

Cậu con trai đáp:
— Ba về nhà lúc hơn 3 giờ sáng, say khướt. Ba té đập vào bàn làm gãy cái bàn, rồi nôn đầy hành lang, sau đó đụng cửa nên bị bầm mắt đó.

Jack ngơ ngác hỏi:
— Vậy sao nhà cửa lại sạch sẽ thế này? Ba còn có hoa, có bữa sáng nữa?

Cậu con trai cười:
— À chuyện đó hả…
Mẹ kéo ba vào phòng ngủ. Khi mẹ định cởi quần cho ba thì ba la lên:

“Đừng đụng tôi! Tôi là người đã có vợ!” 

***********

Mười năm trước và bây giờ 

Mười năm trước chúng ta còn có:

• Johnny Cash
• Bob Hope
• Steve Jobs

Còn bây giờ thì sao?

Không còn tiền (cash)
Không còn hy vọng (hope)

Cũng chẳng còn việc làm (jobs) 

************

 Tự tin và bí mật 

Con trai hỏi:
— Ba ơi, “tự tin” (confident) và “bí mật” (confidential) khác nhau chỗ nào?

Ông bố suy nghĩ một chút rồi nói:

— Ừm… con là con của ba.
Điều đó thì ba rất tự tin.

— Còn thằng bạn Timmy của con…

Nó cũng là con của ba, nhưng chuyện đó thì phải giữ bí mật! 

                

Sưu tầm

Hình dáng cơ thể quyết định tuổi thọ? Chuyên gia tiết lộ số phận của người cổ dày bụng to!

 Hóa ra hình dáng cơ thể không chỉ liên quan đến ngoại hình mà còn liên quan mật thiết đến tuổi thọ!

Mối liên quan giữa cổ dày, bụng to và tuổi thọ: Tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ

Trong xã hội ngày nay, ngày càng có nhiều người quan tâm đến Sức Khỏe của mình. Với việc cải thiện mức sống và thay đổi thói quen ăn uống, tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính như bệnh tim và đột quỵ ngày càng tăng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cổ dày và bụng to có liên quan mật thiết đến nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ.

Chúng ta hãy xem mối quan hệ giữa cổ dày và sức khỏe. Mỡ tích tụ ở cổ thường là dấu hiệu của bệnh béo phì. Béo phì không chỉ gây ra nhiều tác động tiêu cực khác nhau cho cơ thể mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ. Một nghiên cứu cho thấy sự tích tụ mỡ quanh cổ có liên quan chặt chẽ đến tỷ lệ mắc bệnh tim. Điều này là do mỡ quanh cổ có thể chèn ép các động mạch cảnh, khiến lượng máu cung cấp không đủ và dẫn đến bệnh tim hoặc đột quỵ

Một nghiên cứu cho thấy sự tích tụ mỡ quanh cổ có liên quan chặt chẽ đến tỷ lệ mắc bệnh tim.

Bụng to cũng có liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ. Mỡ bụng không chỉ gây mất thẩm mỹ về hình thức mà quan trọng hơn là nó có thể tích tụ trong các cơ quan nội tạng, bao gồm gan, thận và tim. Những tế bào mỡ này tiết ra các chất gọi là cytokine, gây ra phản ứng viêm mãn tính và làm hỏng thành mạch máu. Những thành mạch máu bị tổn thương này có thể dễ dàng hình thành cục máu đông, dẫn đến bệnh tim và đột quỵ.

Ngoài những thay đổi về hình dáng cơ thể, cổ dày, bụng to cũng liên quan mật thiết đến một số chỉ số sức khỏe. Ví dụ, các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng cổ dày có liên quan đến việc tăng nguy cơ huyết áp cao và cholesterol cao. Huyết áp cao và cholesterol cao là yếu tố nguy cơ gây ra bệnh tim và đột quỵ.

Ngoài ra, cổ dày và bụng to cũng có thể liên quan đến hội chứng chuyển hóa - một nhóm các tình trạng bao gồm các chỉ số sức khỏe kém như lượng đường trong máu cao, cholesterol cao, huyết áp cao và béo phì, tất cả đều có liên quan chặt chẽ đến tỷ lệ mắc bệnh tim và đột quỵ

Tin tốt là bằng cách thay đổi thói quen ăn uống và tăng cường hoạt động thể chất, chúng ta có thể giảm tác động tiềm tàng của cổ và bụng dày lên tuổi thọ của mình. Trước hết, chúng ta nên kiểm soát chế độ ăn uống và giảm lượng thức ăn nhiều chất béo, nhiều đường và nhiều muối. Những Thực Phẩm này thường dẫn đến tăng cân và tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ

Cổ và bụng dày là dấu hiệu nguy cơ của các vấn đề sức khỏe: Tiểu đường, huyết áp cao

Nhịp sống nhanh chóng của cuộc sống hiện đại và lối sống không lành mạnh đã khiến ngày càng nhiều người mắc bệnh béo phì và các vấn đề về sức khỏe. Cổ dày và bụng to thường được coi là dấu hiệu nguy cơ của các vấn đề sức khỏe, nghĩa là họ có thể mắc các bệnh như tiểu đường và huyết áp cao.

Hãy cùng xem mối liên hệ giữa cổ to, bụng to và bệnh tiểu đường. Bệnh tiểu đường là một bệnh mãn tính đặc trưng bởi sự bài tiết insulin không đủ trong cơ thể hoặc phản ứng bất thường của tế bào với insulin, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao. Cổ dày, bụng to thường liên quan đến việc tích tụ mỡ trong cơ thể, lượng mỡ tích tụ này có thể cản trở hoạt động của insulin, dẫn đến kháng insulin, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.

Mỡ thừa trong cơ thể có thể dẫn đến tăng huyết áp.

Cổ dày và bụng to cũng liên quan mật thiết đến huyết áp cao. Tăng huyết áp là một bệnh tim mạch phổ biến được đặc trưng bởi huyết áp tăng cao liên tục, gây áp lực rất lớn lên tim và mạch máu. Nghiên cứu cho thấy mỡ thừa trong cơ thể có thể dẫn đến tăng huyết áp, trong đó mỡ ở cổ và bụng đóng vai trò quan trọng trong việc này. Khi có quá nhiều mỡ quanh cổ sẽ làm tăng áp lực lên động mạch cảnh, từ đó ảnh hưởng đến việc kiểm soát huyết áp, đồng thời mỡ ở vùng bụng sẽ tiết ra một số chất có hại, càng làm trầm trọng thêm nguy cơ tăng huyết áp.

Làm thế nào để ngăn ngừa và quản lý những vấn đề Sức Khỏe này? Trước hết, thói quen ăn uống tốt là rất quan trọng. Chúng ta nên giảm ăn các thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo và tăng cường ăn trái cây, rau củ, chất xơ một cách thích hợp. Ngoài ra, cơ cấu chế độ ăn uống hợp lý và ăn uống đều đặn cũng có thể giúp kiểm soát cân nặng và lượng đường trong máu, giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, huyết áp cao.

Giữ một lượng bài tập vừa phải. Tập thể dục có thể đốt cháy chất béo dư thừa, tăng cường chức năng tim phổi và hạ huyết áp. 30 phút tập thể dục nhịp điệu mỗi ngày, chẳng hạn như chạy bộ, bơi lội hoặc đi bộ nhanh, rất hiệu quả.

Ngủ thường xuyên và giảm căng thẳng cũng là những yếu tố quan trọng trong việc ngăn ngừa bệnh tiểu đường và tăng huyết áp. Căng thẳng có thể khiến cơ thể sản sinh ra một số chất có hại, từ đó làm bệnh tật phát triển trầm trọng hơn. Vì vậy, chúng ta cần học cách thư giãn bản thân và tìm ra những phương pháp giảm căng thẳng phù hợp với mình như tập thể dục, nghe nhạc, đọc sách, v.v. Đồng thời, duy trì thói quen làm việc và nghỉ ngơi tốt cũng sẽ giúp duy trì hoạt động bình thường của cơ thể.

Sưu tầm

Khám phá sự thật về cuộc sống ở Triều Tiên qua 24 bức ảnh hiếm

 Michal Huniewicz là một người rất thích đi du lịch và trong hành trình gần đây nhất, anh đã quyết định tới Triều Tiên để khám phá cuộc sống thực của người dân tại đất nước này. Tuy nhiên, điều khiến anh bất ngờ là người hướng dẫn cấm anh sử dụng máy ảnh và mỗi lần, anh định chụp là một lời cảnh báo lại được lặp lại.

"Nhiếp ảnh gia" này cũng chia sẻ rằng người hướng dẫn liên tục cảnh báo anh về việc nếu họ phát hiện ra những bức ảnh được chụp tại những nơi không được phép thì anh sẽ bị giữ lại Triền Tiên. Sau khi trở về nước, anh cảm thấy vô cùng căng thẳng khi đưa được chùm ảnh ra khỏi đất nước bí ẩn này.

Một vài thông tin thú vị về Triều Tiên:

Ở Triều Tiên, thay cho xe điện và xe ga, người ta sử dụng những chiếc xe chạy bằng than đá và củi!

Hầu hết người đi xe đạp là nam giới.

Nếu bạn là nữ và muốn trở thành một cảnh sát giao thông ở Triều Tiên thì phải đáp ứng cả ba điều kiện dưới đây: đủ chiều cao, đủ thị lực và đủ... xinh đẹp vì cảnh sát cũng là "gương mặt" đại diện cho cả thành phố, thậm chí là quốc gia.

Khác với dương lịch và âm lịch, người Triều Tiên sử dụng hệ thống lịch riêng gọi là "Lịch Juche" hay "Lịch Chủ thể". Bộ lịch này tính thời gian dựa trên ngày sinh nhật của cố lãnh đạo Kim Nhật Thành - 15/4/1912.

Hãy cùng khám phá cuộc sống thực tại Triều Tiên và xem thử quốc gia "lạ" nhất thế giới này có gì đặc biệt nhé.

Chính quyền và quân đội hiện diện ở khắp mọi nơi tại thủ đô Bình Nhưỡng

Sự trái ngược hoàn toàn giữa Triều Tiên (bên trái) và Trung Quốc (bên phải)

Về đêm, sự khác biệt giữa hai quốc gia láng giềng càng trở nên rõ nét

Thủ tục nhập cảnh rất rườm rà với rất nhiều thông tin phải điền

Khi chụp ảnh bức tượng Kim Nhật Thành, bạn bắt buộc phải chụp ảnh toàn thân bức tượng

Chụp ảnh trên chiếc tàu hỏa này là điều bất hợp pháp

Phân người cũng là có thể bán để phục vụ cho việc sản xuất phân bón. Những người trong ảnh đang chờ đến lượt để được bán "thứ" của mình.

Người Triều Tiên chỉ được đi du lịch qua các vùng trong nước khi được cấp giấy phép

Những người có chức vụ rất có quyền lực, cho dù chỉ là một chức nhỏ

Người hướng dẫn viên sẽ theo bạn khắp mọi nơi, không để bạn rời nửa bước, thậm chí còn nhắc bạn giờ ngủ và đánh thức bạn dậy

Việc chụp ảnh ở Triều Tiên phải thực hiện lén lút

Lối kiến trúc "xưa cũ" ở thủ đô Bình Nhưỡng

Cảnh quan đô thị từ khách sạn Yanggakdo

Thang máy không có tầng 5, bạn buộc phải đi thang bộ nếu muốn lên đó

Thật khó để nói chuyện lâu với người dân ở đây vì họ có vẻ rất dè chừng với người lạ

Quảng trường Kim Il-Sung (Kim Nhật Thành) là nơi duy nhất bạn được chụp ảnh

Những người được phép sống ở Bình Nhưỡng có rất nhiều đặc lợi và luôn cài huy hiệu trên áo. Huy hiệu này bạn không thể mua tại Triều Tiên nhưng có thể mua đồ giả ở Trung Quốc!

Cửa hàng này chỉ dành cho những người dân địa phương mà thôi

Một trong những món quà lưu niệm bạn có thể mua tại đất nước này

Thủ đô Bình Nhưỡng siêu sạch

Hiếm khi xảy ra ách tắc giao thông

Những người công nhân Triều Tiên

Vẫn luôn có những hành vi thiếu văn hóa

Người dân đi làm và trẻ em đi học trên xe chạy bằng than đá hoặc than củi

Theo Bored Panda